jura - Portal o jurze

 

· Barokowy kościół pw. Św. Trójcy i Św. Floriana ufundowany w 1583 przez Mikołaja Brzeskiego, właściciela Skarżyc, w 1598 konsekrowany - murowany, trójnawowy, wczesnobarokowy z wyposażeniem późnorenesansowym i barokowym (zabytkowe ołtarze, późnobarokowe przedmioty w kaplicach, XVII i XVIII wieczne obrazy świętych)

 

Okiennik Wielki (Duży) - właściwie znajduje się na gruntach wsi Piaseczno, ale potocznie zwie się go Okiennikiem Skarżyckim. Koło szczytu Okiennik przebity jest ok. 7 metrowym tunelem o średnicy ok. 5 metrów, który jest tym oknem skalnym, od którego wzięła się nazwa skały. Okno takie jest pozostałością systemu jaskiniowego istniejącego tu dawniej. Aż trudno sobie wyobrazić, że kiedyś na tym poziomie płynęła podziemna rzeka, która powodowała dalsze krasowienie skał. W wyniku opadania wód gruntowych jaskinia ta osuszyła się. Teren wokół uległ obniżeniu, a decydujący wpływ na obecny wygląd skały miało wietrzenie skał, powodująca, że na powierzchni dotrwały do dziś tylko najtwardsze fragmenty ostańca.

Jak widać oprócz „okna” obecnie po pozostałej części jaskini oprócz niewielkich grot i szczelin w skałach nie ma już śladu. W najwyższym miejscu kompleks skał Okiennika ma 50 m wysokości względnej. U dołu jest bardzo stromy i stosunkowo gładki, a u góry powierzchnia skał jest silnie skrasowiała. Wykute w oknie ręką ludzką wgłębienia każą się domyślać, że okno to było niegdyś z jednej strony zamknięte rodzajem drewnianej ściany, zbudowanej z grubych pali.

W jaskini w Okienniku Wielkim poniżej „okna” znaleziono narzędzia krzemienne sprzed około 60 tysięcy lat (środkowy paleolit) zaliczane do jednych z najstarszych znalezisk w Polsce. Wg Krukowskiego były to narzędzia krzemienne przemysłu miejscowego (dubieckiego), ale obecnie zaliczono je do kultury mikocko-prądnickiej. Podania wiążą go ze zbójcami i zamkiem „Bąkowiec”. W drugiej połowie XIX w. widziano jeszcze resztki murów przy jaskini. Właściwym mieszkaniem zbójców była chyba jaskinia znajdująca się poniżej okna, długa na 9 m, która otwiera się wprost na przepaść po wschodniej stronie skały. Jaskinia ta posiada również niewielki otwór po drugiej stronie skały. Jest on niewielkiej średnicy pozwalającej się z trudem przecisnąć jednej szczupłej osobie. Ponadto jest trudne do zdobycia, a nawet do znalezienia. Przypuszcza się, że wklęśnięcie w jednej ze ścian służyło do palenia ogniska. Schronisko to jest dość obszerne (mogło swobodnie pomieścić naraz około 50 osób), jasne i suche. Dzięki dwóm otworom wejściowym jest mocno przewiewne. Ponadto charakteryzuje się nadzwyczajnymi walorami obronnymi, oraz doskonałym rozległym widokiem.

 

W XIX w. jakiś poszukiwacz skarbów znalazł w niej podobno sztabkę złota, więc skrzętni poszukiwacze skarbów przekopali całe rumowisko w jaskini. W 1911 namulisko wcześniej przekopane badał Kuźniar. Jego maksymalna głębokość wyniosła nieco ponad 60 cm. Jedna z warstw o miąższości 20 cm zawierała popiół, węgiel drzewny oraz mnóstwo skorup naczyń glinianych i całych lub połamanych kości zwierząt - przeważnie domowych. W 1914 Krukowski ponownie przebadał namulisko, w którym odnalazł wiele ułamków garnków średniowiecznych i niewiele starszych oraz parę wyrobów żelaznych średniowiecznych. W tym samym roku Kuźniar wspólnie z Demitrewiczem dał opis jaskiń i zawartości archeologicznej. W 1921 uczeń szkolny Przypkowski z Jędrzejowa zwiedzając jaskinie zebrał z powierzchni narzędzia krzemienne, które ostatecznie ofiarował do Muzeum Archeologicznego PAN. Pełna publikacja znalezisk Krukowskiego ukazała się dopiero w 1939. Materiały wykopaliskowe Kuźniara znajdują się w Muzeum Archeoligii PAN pod nr 35-54, 1194-1211. Jeszcze niżej znajduje się niewielka grota, do której można dostać się tylko po linie. Otwór wejściowy do niej znajduje się około 20 metrów ponad ziemią. Miał w niej być rzekomo skarbiec zbójów zamykany na podwójne, żelazne drzwi, które według tradycji znajdują się obecnie w kościołach w Skarżycach i Kromołowie. Jest ona niewielka (może pomieścić kilkanaście osób). Obecnie ocenia się, że w XII - XIII w. był tu gród: skały wzmocniono wałem, skała z oknem była donżonem, a wejście prowadziło przez odpowiednio przystosowany “komin” w skale. Legenda - wiąże się z działalnością bandy rozbójników, dowodzonej przez właścicieli zamku w Morsku, albo też z bliżej nie znaną postacią jakiegoś szlachcica, który mszcząc się na panach z Morska za porwanie mu żony ufortyfikował swój zamek i dokonując stąd licznych napadów nękał okrutnych wielmożów. Ów mściciel chciał podobno zdobyć “morski” zamek, zginął jednak w czasie szturmu na jego murach. Druga legenda głosi o żyjącym w tamtych okolicach Malarskim. Najstarsze mieszkanki Skarżyc mówią, że ów Malarski nie należał do “filantropów”. Faktem jest, że napadał on na bogatych kupców, ale jeśli chodzi o pomoc dla najbardziej potrzebujących - ważna była dlań maksyma - “coś za coś” nie wchodziło w ogóle w grę. Ze szczytu Okiennika roztacza się przepiękny widok.